Bộ sách Tư Duy Kinh Tế Việt Nam 1975-1989 Và “Phá rào” trong kinh tế vào đêm trước Đổi mới - Đặng Phong

“Tư duy kinh tế Việt Nam 1975–1989” là một trong những công trình sử học – kinh tế học quan trọng nhất của Đặng Phong, nhà nghiên cứu được xem là người ghi lại trung thực và sâu sắc nhất lịch sử kinh tế Việt Nam hiện đại. Cuốn sách mở ra một hành trình kéo dài 14 năm, từ sau ngày đất nước thống nhất đến những bước đầu của công cuộc Đổi mới, khi nền kinh tế Việt Nam vận hành trong mô hình kế hoạch hóa tập trung, đối mặt với vô số khó khăn về sản xuất, phân phối, cơ chế quản lý, trong bối cảnh quốc tế đầy biến động. Đây chính là quãng thời gian mà tư duy kinh tế của Việt Nam chuyển mình mạnh mẽ nhất, âm thầm nhất, và cũng phức tạp nhất. 

Trong cuốn sách này, Đặng Phong không chỉ mô tả các chính sách, nghị quyết hay biến động kinh tế, mà đi sâu vào sự hình thành và biến đổi của tư duy – nhân tố quyết định mở đường cho đổi mới. Tác giả dựng lại bức tranh đầy chi tiết về những tranh luận trong nội bộ giới hoạch định chính sách, những va chạm giữa thực tiễn và hệ tư tưởng, những thách thức xuất phát từ nhu cầu đời sống và năng lực sản xuất. Từng bước, ông cho thấy vì sao tư duy cũ dần bộc lộ hạn chế, và vì sao các tìm tòi, thử nghiệm từ cơ sở, từ doanh nghiệp, từ các nhóm chuyên gia lại tạo thành áp lực buộc hệ thống phải thay đổi.

Cuốn sách đặc biệt giá trị ở việc tái hiện các “điểm nút” tư duy: cơ chế giá - lương - tiền năm 1985; khoán sản phẩm trong nông nghiệp; hạch toán trong công nghiệp; cải cách lưu thông, phân phối; mở cửa ngoại thương; các mô hình thử nghiệm ở địa phương; vai trò của các chuyên gia kinh tế và các trung tâm nghiên cứu trong giai đoạn này. Đặng Phong trình bày những chuyển biến đó bằng giọng văn rõ ràng, công tâm, vừa mang tính sử liệu, vừa cho thấy dòng chảy tư tưởng của một nền kinh tế đang tự tìm cách vượt qua khủng hoảng.

Với hơn 470 trang được chia làm 3 chương với các giai đoạn 1975 - 1979, 1979 - 1986, 1986 – 1989 và một nhập đề, “Tư duy kinh tế Việt Nam 1975–1989” là kết quả của quá trình khảo cứu nghiêm túc, sử dụng nhiều nguồn tư liệu quý hiếm, phỏng vấn nhân chứng và đối chiếu sự kiện. Cuốn sách giúp độc giả hiểu rằng Đổi mới 1986 không phải bắt nguồn từ một quyết định tức thời, mà là kết tinh của một quá trình dài trăn trở, thử nghiệm, phản biện và tự điều chỉnh. Đó là hành trình chuyển từ tư duy bao cấp sang tư duy thị trường, từ mô hình đóng sang mô hình mở, từ cơ chế mệnh lệnh sang cơ chế vận hành theo quy luật kinh tế.

Không chỉ dành cho giới nghiên cứu, cuốn sách còn hữu ích cho những ai quan tâm tới lịch sử phát triển của Việt Nam, bởi nó cho thấy đổi mới là kết quả của sự dũng cảm trí tuệ và khả năng thích nghi của cả một hệ thống. Đặng Phong đã ghi lại giai đoạn ấy với sự sắc sảo, trung thực và chiều sâu hiếm có, biến cuốn sách thành một tư liệu không thể thiếu để hiểu về kinh tế Việt Nam đương đại.

Link sách: 

https://khaitam.com/products/tu-duy-kinh-te-viet-nam-1975-1989

-----

““Phá rào” trong kinh tế vào đêm trước Đổi mới” của nhà sử học kinh tế Đặng Phong là một trong những công trình quan trọng nhất giúp giải mã giai đoạn chuyển mình đầy phức tạp của nền kinh tế Việt Nam trước thềm Đổi mới 1986. Không chỉ ghi chép lại lịch sử kinh tế, tác phẩm còn dựng lên một bức tranh chân thực, sắc nét về một thời kỳ đặc biệt: khi đất nước vận hành theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung, khủng hoảng kinh tế kéo dài, đời sống khó khăn, nhưng chính trong bối cảnh ấy lại xuất hiện những mầm mống đổi mới từ cơ sở - những hành động được gọi là “phá rào”.

Với hơn 500 trang sách, Đặng Phong lần lượt trình bày khoảng hai chục “điển cứu” tiêu biểu cho các mũi đột phá trong nông nghiệp, công nghiệp, thương mại, phân phối, ngoại thương và quản lý doanh nghiệp. Đó là những câu chuyện có thật về các hợp tác xã dám khoán hộ, các nhà máy dám tự hạch toán, các địa phương dám mở luồng, giao thương vượt quy định; những con người cụ thể, trong hoàn cảnh cụ thể, buộc phải đi tìm lối thoát cho sản xuất và đời sống dân sinh. Họ không làm lý thuyết, cũng không chờ chủ trương; họ hành động từ thực tiễn, chấp nhận rủi ro, thậm chí chịu kỷ luật, để mở ra những “khe sáng” đầu tiên cho nền kinh tế bị bó cứng.

Điều làm nên giá trị đặc biệt của Phá rào không chỉ là tư liệu phong phú, mà còn là cách tác giả dựng lại không khí của thời kỳ “tiền đổi mới” với độ chính xác, công tâm và sâu sắc hiếm có. Đặng Phong không ca ngợi hay phê phán cực đoan; ông cho thấy rằng đổi mới không xuất hiện trong một ngày, càng không bắt đầu từ một nghị quyết duy nhất, mà được hình thành từ hàng nghìn thử nghiệm âm thầm, từ sự sáng tạo và kiên nhẫn của cơ sở. Các “phá rào” ấy - dù nhỏ bé, tự phát hay nhiều khi trái cơ chế - lại chính là nền móng làm thay đổi tư duy quản lý, mở đường cho chính sách mở cửa sau này. 

Bố cục cuốn sách gồm các phần:

Phần mở đầu: Từ giải phóng đất nước đến "cởi trói" cho sản xuất

Phần I: Từ xí nghiệp "xé rào" đến nhà nước sửa đổi "hàng rào"

Phần II: Từ tiểu nông cá thể lên sản xuất lớn rồi về với kinh tế hộ

Phần III: Từ "mua như cướp, bán như cho" đến thuận mua vừa bán

Phần IV: Từ độc quyền ngoại thương của Trung ương đến những "rừng" IMEX

Thay kết luận: Những bài học lịch sử từ những mũi đột phá

Link sách:

https://khaitam.com/products/pha-rao-trong-kinh-te-vao-dem-truoc-doi-moi

-----

Đặng Phong (1938 - 2010) 

Nhà kinh tế học và và sử gia kinh tế hàng đầu Việt Nam, sinh tại Hà Tây (cũ). Ông tốt nghiệp Đại học Tổng hợp Hà Nội (1960), Đại học Kinh tế Quốc dân (1964) và tốt nghiệp khóa đào tạo nâng cao, Học viện Kinh tế Địa Trung Hải (IAM), Montpellier, Pháp, 1991.

Từng giữ cương vị Trưởng phòng Lịch sử Kinh tế, Viện Kinh tế Việt Nam, Phó Tổng biên tập Tạp trí Thị Trường & Giá cả, Đặng Phong còn là giảng viên thỉnh giảng của nhiều trường đại học ngoài lãnh thổ Việt Nam. Ông được coi là "cuốn từ điển sống" về kinh tế Việt Nam với hơn 40 năm nghiên cứu lịch sử kinh tế trong nước và là tác giả của hơn 30 công trình, đặc biệt là về thời kỳ bao cấp, kinh tế Việt Nam sau 1975 cũng như giai đoạn đầu của thời kỳ Đổi mới.