Chủ Nghĩa Duy Tâm Đức (Từ I. Kant Tới G.W.F. Hegel)

CHỦ NGHĨA DUY TÂM ĐỨC (Từ I. Kant Tới G.W.F. Hegel)

Tác giả: Nguyễn Quang Hưng

Chủ nghĩa duy tâm Đức là một phong trào trong triết học Đức bắt đầu vào những năm 1780 và kéo dài đến những năm 1840. Những đại diện nổi tiếng nhất của phong trào này là Kant, Fichte , Schelling và Hegel. Mặc dù có những khác biệt quan trọng giữa những nhân vật này, nhưng tất cả họ đều chia sẻ một cam kết với chủ nghĩa duy tâm. Chủ nghĩa duy tâm siêu việt của Kant là một học thuyết triết học khiêm tốn về sự khác biệt giữa hiện tượng và sự vật tự thân, cho rằng đối tượng nhận thức của con người là hiện tượng chứ không phải là sự vật tự thân. Fichte, Schelling và Hegel đã triệt để hóa quan điểm này, biến chủ nghĩa duy tâm siêu việt của Kant thành Chủ nghĩa duy tâm tuyệt đối, cho rằng sự vật tự thân là một mâu thuẫn về mặt thuật ngữ, bởi vì một sự vật phải là đối tượng của ý thức chúng ta nếu nó thực sự là một đối tượng.

Chủ nghĩa duy tâm Đức nổi bật với cách xử lý có hệ thống tất cả các bộ phận chính của triết học, bao gồm logic, siêu hình học và nhận thức luận, triết học đạo đức và chính trị, và mỹ học. Tất cả những người đại diện cho chủ nghĩa duy tâm Đức đều cho rằng những bộ phận này của triết học sẽ tìm được một vị trí trong một hệ thống triết học tổng quát. Kant cho rằng hệ thống này có thể được bắt nguồn từ một tập hợp nhỏ các nguyên lý phụ thuộc lẫn nhau. Fichte, Schelling và Hegel, một lần nữa, lại cấp tiến hơn. Được truyền cảm hứng từ Karl Leonhard Reinhold, họ đã cố gắng suy ra tất cả các bộ phận khác nhau của triết học từ một nguyên lý đầu tiên duy nhất. Nguyên lý đầu tiên này sau này được gọi là tuyệt đối, bởi vì tuyệt đối, hay vô điều kiện, phải đi trước tất cả các nguyên lý bị chi phối bởi sự khác biệt giữa nguyên lý này với nguyên lý khác.

Mặc dù chủ nghĩa duy tâm Đức gắn liền chặt chẽ với những phát triển trong lịch sử tư tưởng Đức vào thế kỷ 18 và 19, chẳng hạn như chủ nghĩa cổ điển và chủ nghĩa lãng mạn, nhưng nó cũng gắn liền với những phát triển lớn hơn trong lịch sử triết học hiện đại. Kant, Fichte, Schelling và Hegel đã tìm cách vượt qua sự phân chia giữa chủ nghĩa duy lý và chủ nghĩa kinh nghiệm đã xuất hiện trong giai đoạn đầu của thời kỳ hiện đại. Cách họ mô tả những khuynh hướng này đã tạo nên ảnh hưởng lâu dài đến sử học triết học hiện đại. Mặc dù bản thân chủ nghĩa duy tâm Đức đã từng bị lãng quên trong hai trăm năm qua, nhưng sự quan tâm mới mẻ đối với những đóng góp của chủ nghĩa duy tâm Đức đã biến nó thành một nguồn tài nguyên quan trọng cho triết học đương đại.

Cuốn sách Chủ nghĩa duy tâm Đức - Từ I. Kant tới G.W.F. Hegel là công trình nghiên cứu vô cùng tâm huyết của GS. Nguyễn Quang Hưng. Khác với nhiều công trình cho tới nay đều trình bày tư tưởng của các triết gia đa phần một cách gián tiếp, bằng ngôn ngữ của nhà nghiên cứu thì cuốn Chủ nghĩa duy tâm Đức - Từ I. Kant tới G.W.F. Hegel ra đời vừa như một giáo trình, vừa như một công trình chuyên khảo. Cuốn sách gồm 9 chương, mỗi chương được biên soạn công phu về các quan điểm của từng triết gia như I. Kant, J.G. Fichte, F.W.J. Schelling, G.W.F. Hegel cùng nhiều trích dẫn từ nguyên tác. Qua đó, bạn đọc có cơ hội tiếp cận tới tư tưởng của các triết gia một cách sống động nhất.

Cuốn sách dành cho đối tượng sinh viên, giảng viên đại học, và các nhà nghiên cứu về triết học. Tác giả hy vọng đây không chỉ là một phần của lịch sử triết học Tây phương, mà hơn nữa là suy tư của tác giả về nghĩa vụ mà triết học phải có với đất nước và dân tộc.