Đeo bám

Niềm đam mê, cũng như tình yêu, kỳ lạ và kỳ diệu là, đã dính vào thì khó cưỡng lại hoặc rũ bỏ. Đó là khát vọng thánh thiện của tâm hồn, không gian bao la cho trí tưởng tượng, động lực vô biên tạo nên sức mạnh, nghị lực giúp con người vượt lên khó khăn, hướng tới mục đích. Như một nguồn năng lượng lớn, niềm đam mê nếu được giải phóng, có thể tạo ra những kết quả không ngờ. Và trong cuộc sống thực tế, không phải bao giờ đam mê và đời thực cũng trùng khít nhau. Giải quyết mối quan hệ này phụ thuộc nhiều điều kiện, nhất là nghệ thuật xử lý, tính cách và bản lĩnh mỗi người. Từng chứng kiến nhiều cách thức giải quyết mối xung khắc này, song kết quả tích cực thường không phải chiếm tỷ lệ cao.
Và trường hợp Nguyễn Tấn Phát mà tôi biết là một trường hợp hiếm hoi. Nhìn theo cách thông thường, Nguyễn Tấn Phát là một người thành đạt. Là học sinh miền Nam, lớn lên đúng lúc nước nhà chia cắt, tuy nhiều khó khăn, nhưng việc học hành vẫn suôn sẻ. Tốt nghiệp Đại học Sư phạm, thành giảng viên, tiến bước đều đều, có công trình khoa học xuất bản được chú ý, có học hàm học vị Phó giáo sư, Tiến sĩ; là Ủy viên Trung ương Đảng hai khóa, Đại biểu Quốc hội hai khóa, Thứ trưởng thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo, Giám đốc Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh…, đấy là chưa kể những chức danh kiêm nhiệm khác. Kể đường đời như vậy cũng là vinh quang và đáng tự hào. Nhưng ở một phía khác của cuộc sống, anh lại có những đam mê khó cưỡng, mà một trong những điều đó là say mê văn học. Cuộc đời anh, nhất là thời thơ ấu và tuổi hoa niên, không ít thăng trầm, với những cảnh ngộ rất éo le, tủi thân, cô đơn, đau đớn rất riêng, cả thể chất lẫn tinh thần. Người đơn giản thì dễ quên, hoặc gác lại để tận hưởng những niềm vui và hạnh phúc đang hiện hữu, là một cách. Nhớ để hiểu và trân trọng hơn giá trị của hạnh phúc hôm nay, là một cách khác thường thấy ở những người chân chính. Nhưng, Nguyễn Tấn Phát còn hơn thế, trò chuyện với anh có thể thấy, trong anh không nguôi cháy sáng những kỷ niệm một thời đã xa. Những ký ức ấy như đang sống, như mới hôm qua, chi tiết và đầm ấm. Anh nuôi dưỡng, ấp ủ, ghi nhận, lưu giữ tận trong đáy sâu tâm khảm. Không có tâm hồn văn học thì không thể có những ký ức kiểu như vậy. Một cán bộ phụ trách anh thời niên thiếu, cũng là ân nhân cứu anh thoát chết trong một trận bão dữ, nhận thấy ở anh sự nhạy cảm của một tâm hồn, ức đoán và mong anh cố đọc nhiều sách để lớn lên trở thành nhà văn. Nhưng công việc dồn dập cuốn anh đi, không theo con đường trở thành nhà văn, mà thành một nhà giáo, một nhà khoa học, một cán bộ quản lý giáo dục.
Nếu ở thời nay, cũng có thể sẽ khác, nhưng ở vào giai đoạn ấy, khi đất nước đang còn chiến tranh, khi Nam Bắc đang còn chia làm hai miền, thì đấy là con đường do tổ chức ấn định, không thể khác, hơn nữa, tính cách của một người điềm đạm như anh, hoàn cảnh như anh, thì việc phá tung tất cả để rẽ ngoặt theo lối đi của ý mình, là điều không thể. Và, như ngọn nến cháy hết mình, anh đã đi với tất cả tâm huyết và cố gắng vì sự nghiệp giáo dục, cho đến tuổi được quyền nghỉ ngơi, nghĩa là khi được tự làm theo ý thích của mình, không bị ràng buộc bởi sự quản lý của tổ chức và công việc hằng ngày. Lúc đó ngọn lửa đam mê xưa trong anh lại bừng cháy. Những ký ức mấy chục năm âm ỉ trong lòng thuở nào, cộng với bao trăn trở bộn bề của cuộc đời hiện hữu,  hiện lên trong anh trở thành những con chữ, để anh dựng lại một thời đã qua, cùng bao ước vọng cho hiện tại, tương lai. Ngôi sao hộ mệnh, cuốn tiểu thuyết tự truyện đầu tay ra đời như là một thử sức trên loại hình mới của anh. Bạn bè đọc anh, vui và cảm động vì tác phẩm như thứ trái cây ngọt lạ của dòng cảm xúc sôi nổi, của hiện thực phong phú và sinh động. Và đam mê tiếp tục theo anh, thôi thúc anh tiếp tục hoàn thành tác phẩm thứ hai có tựa đề Đeo bám này.