Kitchen - Tái Bản 2019

Ngày 6.11.2006, Kitchen, cuốn tiểu thuyết đầu tay của Yoshimoto Banana, tác phẩm đã làm nên Bananamania (hội chứng Banana) trên toàn thế giới chính thức ra mắt độc giả Việt Nam. Sự xuất hiện của Kitchen được xem là cánh cửa đầu tiên đưa người đọc bước vào thế giới nghệ thuật của Yoshimoto Banana, một trong những nhà văn Nhật Bản đương đại được đánh giá cao không chỉ trong phạm vi nước Nhật.

Kitchen là câu chuyện xúc động về tình cảm gia đình, về tình bạn lớn dần thành tình yêu, và trên hết, đó là cảm giác được nương tựa, che chở và sưởi ấm giữa những con người cô độc. Đang chìm đắm trong sự lẻ loi, tuyệt vọng sau cái chết của bà, Sakurai Mikage được một chàng trai không quen biết là Yuchi Tanabe mời về sống cùng hai mẹ con cậu trong ngôi nhà ấm cúng. Căn bếp xinh xắn gọn ghẽ, thái độ thân thiện, cởi mở của người mẹ và sự trầm tĩnh dịu dàng của người con trai đã giúp cô gái mồ côi dần lấy lại được cân bằng. Thế nhưng, cuộc sống bình yên kéo dài không lâu, tai nạn bất ngờ đã cướp đi người mẹ của Yuchi, một lần nữa, Sakurai Mikage trở lại ngôi nhà bỗng trở nên lạnh lẽo ấy. Trong tận cùng nỗi đau, Sakurai và Yuchi nhận ra rằng họ cần có nhau để đi tiếp con đường đời quá cô độc và nhiều bất trắc.

Đọc Kitchen, ta cảm nhận được những suy nghĩ mới của một nhà văn trẻ về nhiều vấn đề truyền thống như gia đình, tình bạn, tình yêu. Gia đình, đó có thể là tập hợp những con người xa lạ và kỳ quặc: một cô gái hoàn toàn đơn độc, một chàng trai mới lớn, một bà mẹ chuyển đổi giới tính, họ không thuộc những chuẩn mực đạo đức xã hội vốn có, nhưng họ thực sự là một tổ ấm bởi cả ba đều thấy an lành và thanh thản khi ở bên nhau, vậy là đủ. Tình yêu giữa các nhân vật của Yoshimoto Banana cũng mang một màu sắc khác, sau cái chết của mẹ Yuchi, bố cậu đã chuyển đổi giới tính để trở thành “mẹ” Eriko bởi ông không thể yêu một người đàn bà nào khác, hành động ấy gợi cho người đọc liên tưởng đến cậu bé mặc đồng phục của người bạn gái đã qua đời vì tai nạn trong truyện vừa Bóng trăng được in kèm cuối tác phẩm, Sakurai trong một đêm giá lạnh đã bắt taxi băng qua chặng đường dài chỉ để đưa cho Yuchi tô Katsudon.

Một câu chuyện về sự mẫn cảm và bản chất ưa tình cảm của con người, với vẻ đẹp riêng hiếm có, vừa quẩn quanh lại vừa mênh mang, đã mang tên tuổi Banana Yoshimoto ra khắp thế giới.

Banana Yoshimoto có lẽ là một cái tên ít nhiều còn xa lạ với độc giả Việt Nam, tuy rằng đã gần hai mươi năm nay, cô gái viết văn này đã tạo nên một cơn sốt gọi là "Banana ghenso" (hiện tượng Banana) giữa những người yêu thích thứ văn chương nghiêng về nội tâm của cô, và có lẽ, đã vượt qua được cái nhất thời của một cây bút trẻ và thời thượng bởi những phẩm chất có thực về văn chương và tinh thần, trở thành một tiếng nói vô cùng hấp dẫn của văn học Nhật. Cùng với những tên tuổi như Haruki Murakami và Ryu Murakami... Banana Yoshimoto, với một lối biểu cảm đơn giản, hiện đại, trong đó cuộc sống cân bằng của cá nhân là một trong những chủ đề xuyên suốt nhất, đã thực sự góp phần thay đổi bộ mặt của văn học Nhật Bản hiện đại.

Banana Yoshimoto được biết đến đầu tiên, chính là nhờ thiên truyện Kitchen này. Tác phẩm ra đời năm 1987, gắn liền với tên tuổi của cô như một dấu son trên văn nghiệp. Chuyện về một cô gái yêu bếp. Bếp là sự phản chiếu của con mèo đi tìm hơi ấm trong cô, là tiểu vũ trụ của một cô gái đô thị Nhật Bản đang buồn rầu, cô độc. Rồi trong căn bếp nơi một gia đình nọ, có một chàng trai và một người mẹ do người cha cải giới thành, cô tìm ra vẻ đẹp tâm hồn và sự ấm áp trong cuộc sống con người. Khi cô rời xa họ, bà mẹ mà cô đem lòng thương mến bất ngờ bị cái chết mang đi. Trong nỗi đau đớn, sự đồng điệu với người con trai càng trở nên sâu sắc... Và câu chuyện đơn giản và đơn tuyến đó, rút cục lại có thể khiến người ta cảm động một cách cổ điển nhất, làm rơi đi cái vỏ của văn hóa đại chúng, với những tính chất như "phá cách", "siêu thực", "manga", "giải trí"... vẫn thường xuyên được gán cho thế giới của nhà văn này.

Nếu Kitchen làm được điều gì đó, là vì nó cũng không hề thiếu những nền tảng suy tư. Đó là một tác phẩm đã khơi nguồn cho một hình mẫu nhân vật sẽ được trở đi trở lại trong sáng tác của Banana - những con người phải luôn bước đi giữa nỗi buồn lặng lẽ bởi cô đơn, cảm thức về cái chết, những câu hỏi siêu hình nhỏ chốc chốc dội lại và ở phía bên kia, trong sự đối trọng, là niềm vui, sự say mê tìm lại được trong cuộc sống tỉ mỉ đời thường, trong mỗi dáng vẻ được nâng niu và cảm thông của những người xung quanh, là vẻ đẹp và tình yêu đủ để xua đi những dự cảm mơ hồ, u ám.

Trong một thứ văn xuôi đã tiến gần đến thơ, tiết độ và gọt giũa, tác phẩm của Banana Yoshimoto gợi ra cái không khí vừa thuần khiết vừa u hoài của tâm trạng, trên ranh giới mong manh của những gì được nói ra một cách tằn tiện và những gì được giữ lại kìm nén trong tâm tư thầm kín của nhân vật. Nhưng rồi cũng vậy, văn của Banana Yoshimoto đã khác xa thứ văn chương truyền thống của đất nước cô, buồn rầu mà không khắc kỷ, nhẹ nhõm chứ không chất chứa lý tưởng. Nhân vật của cô, ngay từ ban đầu, đã chẳng mang vác bất cứ gánh nặng lý tính nào, chẳng có chút tham vọng về sự nhập cuộc xã hội, lý tưởng nào ngoài cuộc sống riêng tư và đời thường của cá nhân. Họ chỉ cư ngụ trong cái vòng nhỏ của gia đình, bè bạn, một vài người quen, trong cái ốc đảo nội tâm của riêng họ. Và nhà văn, trong cái không gian bé nhỏ đó đã làm nổi bật lên cách thế tồn tại của họ, ngọn lửa hâm nóng trái tim họ, khi sinh lực, tuổi trẻ, sự cảm thông giữa người với người đã trở thành câu chuyện quan trọng nhất.

Ở lần ra mắt này tại Việt Nam, Kitchen đã được dịch một cách ngọt ngào, nhuần nhuyễn bởi dịch giả trẻ Lương Việt Dzũng. Có lẽ điều đáng nói là thứ văn xuôi tinh tế, thanh thản, cùng sự trong trẻo của câu chữ trong bản dịch mang lại cốt cách Nhật Bản trong thời hiện đại, khiến người ta hiểu vì sao Banana Yoshimoto có thể trở nên một tác giả thật khó quên.

Anh Minh

Yoshimoto Banana tên thật là Mahoko Yoshimoto. Cô sinh ngày 24.7.1964 tại Tokyo trong một gia đình trí thức danh tiếng có tư tưởng tự do. Sau khi tốt nghiệp đại học Nihon - chuyên ngành Văn học, Yoshimoto làm bồi bàn cho một nhà hàng và chính thức bắt đầu sự nghiệp văn chương của mình với tác phẩm đầu tay Kitchen. Có lẽ, bản thân Yoshimoto Banana cũng không thể ngờ được rằng Kitchen lại đạt được thành công vang dội đến vậy, 2,5 triệu bản được tiêu thụ, trên sáu mươi lần tái bản tại Nhật, trở thành nguyên tác cho hai bộ phim và giành được vô số giải thưởng văn học danh giá: Kaien Newcomer Writers Prize (1987), Umitsubame First Novel Prize, Best Newcomer Artists Recommended Prize của Bộ Giáo dục, Izumi Kyoka Literary Prize...Đây là bước khởi đầu thuận lợi để Yoshimoto Banana tiếp tục sự nghiệp của mình với nhiều tác phẩm thành công khác như: N.P, Goodbye Tsugumi, Amrita...

Nhân vật trong tác phẩm của Yoshimoto Banana thường có những hành động kỳ lạ, khó lý giải, có phần cực đoan dưới cái nhìn của người thường, nhưng trong sâu thẳm sự cực đoan ấy, thực chất là khao khát được sẻ chia, sưởi ấm, nương tựa giữa người với người trên cõi đời thật rộng và thật buồn.

Các giải thưởng:

- Kaien Newcomer Writer Prize

- Umitsubame First Novel Prize

- Best Newcomer Artist Recommended Prize

- Izumi Kyoka Literary Prize.

"Yoshimoto không nên ngượng ngùng vì sự nổi tiếng. Những gì cô làm được thực sự là một huyền thoại."

- The Boston Guide

“Tình yêu, cái chết, nỗi đau và sự hồi phục dần của ý chí sống vẫn là những chủ đề chính trong thế giới tiểu thuyết. Những chủ đề đó đã có được một sự thể hiện tươi mát đáng say mê trong Kitchen… một tác phẩm khiêm nhường, đẹp đẽ.”

- New York Newsday

“Tác phẩm Yoshimoto trong sáng, trang nghiêm và tĩnh tại, xúc cảm tinh tế như Jane Smiley, mượt mà mạch lạc như Anne Tyler.”

- The New York Times

“Banana đã trở thành một trong những tác giả được ưa chuộng nhất Tokyo, khi cô hòa trộn những câu chuyện khác thường với một sự dí dỏm kỳ cục, thẳng thắn.”

- Time