Những Di Chỉ Của Ký Ức

Con người dù ở bất cứ thời đại nào cũng đều mang trong mình những ký ức của thời đã qua, những ký ức đó đọng lại trong tâm thức để trở thành cái gọi là di sản và truyền thống. Chính qua những ký ức mà con người cảm nhận được lịch sử. Đó có thể là những ký ức vật thể như những lâu đài, cung điện, những pho tượng và đài tưởng niệm, hoặc là những ký ức phi vật thể như những bài hát, diễn văn, điếu văn, các thiết chế, các dòng họ… đều được hình thành trong bối cảnh lịch sử nhất định diễn ra trong quá trình hình thành của dân tộc.

Chính vì để xác định lại truyền thống dân tộc thông qua những ký ức cụ thể, mà nhà sử học Pháp Pierre Nora đã chỉ đạo biên soạn bộ Những di chỉ của ký ức (Les lieux de mémoire) tập hợp hơn 60 nhà sử học hàng đầu của nước Pháp để xây dựng nên công trình đồ sộ này. Trong công trình này, các tác giả đã điểm lại hầu hết những hình ảnh tiêu biểu trong ký ức của người Pháp trải qua nhiều thế hệ, tạo nên di sản văn hóa dân tộc.

Công trình được tiến hành biên soạn trong một thời gian dài. Phần một, Nước Cộng hòa, xuất bản năm 1984. Phần hai gồm 3 tập dành cho Quốc gia, ra đời năm 1986. Cuối cùng là Phần ba gồm 3 tập nhưng dày hơn các tập trước, Các Nước Pháp, ra đời năm 1992. Sự phát triển của 7 tập đã vượt xa dự kiến ban đầu. Từng bước một, với dự định soi sáng những di chỉ mang một ký ức đặc biệt có ý nghĩa, công trình trở thành một dự án có tham vọng lớn hơn để trở thành lịch sử nước Pháp qua ký ức. Tất cả gồm 132 đề mục, tức 132 bài của nhiều tác giả khác nhau. Các tác giả đã đi từ những địa điểm tưởng niệm cụ thể như đài liệt sĩ hay điện Panthéon, với những công cụ khác nhau về biểu hiện như bảo tàng, nơi tưởng niệm, hồ sơ lưu trữ, châm ngôn hay biểu trưng. Nó còn đề cập đến những hiện tượng xa hơn như: các thiết chế, đường biên giới, tổ chức hành chính, các thế hệ… Tất cả nhằm xác định vị trí và phân tích những biểu tượng của huyền thoại quốc gia nước Pháp. Đối với độc giả bình thường của nước Pháp, công trình này đã được rút gọn lại thành 3 tập mà chúng tôi hiện có trong tay.

Để giúp bạn đọc tiếp cận được vấn đề một cách dễ dàng, chúng tôi chỉ chọn ra 20 đề mục quen thuộc với độc giả Việt Nam, mà qua đó chúng ta có thể lấy làm điểm quy chiếu khi tìm hiểu lịch sử của mình. Trong khi dịch, chúng tôi không ghi lại những trích dẫn và thư mục sách dẫn, vì có nhiều tác phẩm độc giả Việt Nam đưa vào chỉ làm rối mắt bạn đọc. Các dịch giả đã cố gắng truyền tải những vấn đề rắc rối của lịch sử nước Pháp, nhưng do trình độ có hạn, nên không tránh khỏi có những thiếu sót. Mong rằng đây sẽ là cuốn sách tham khảo có ích cho bạn đọc.

Cuốn sách này được Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam tổ chức dịch. Chúng tôi xin chân thành cảm ơn các dịch giả, phần lớn là những người cao tuổi, trong đó có những người hiện không còn nữa, đã góp phần truyền tải nội dung những bài viết nhiều khi rất khó hiểu sang tiếng Việt với văn phong trong sáng, giúp cho người đọc tiếp cận một cách dễ dàng.

- HỘI KHOA HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM