Quang Dũng - Mắt người Sơn Tây

Nhà thơ Quang Dũng tên thật là Bùi Đỉnh Diệm, sinh năm 1921 tại làng Phượng Trì, xã Đan Phượng, huyện Đan Phượng, tỉnh Hà Đông (nay thuộc Hà Nội).

Thuở nhỏ, Quang Dũng học ở trường làng, năm lên 7 tuổi ông được gia đình gửi lên Hà Nội để học (ở với cậu ruột Trần Văn Nhâm - làm nghề giáo học, rất nghiêm khắc và nổi tiếng một thời). Sau khi tốt nghiệp trường Sư phạm Hà Nội, năm 20 tuổi ông thoát ly gia đình sống độc lập bằng nghề dạy học tư (dạy tư thục cho trường trung học Philippe Petain), viết báo, dịch thuật và hoạt động về mỹ thuật tại Hà Nội.

Quang Dũng tham gia hoạt động cách mạng từ trước Khởi nghĩa Tháng Tám. Khi tổng khởi nghĩa 19-8-1945 thành công, ông được cử làm phái viên phòng Quân vụ Bắc bộ vả từ đó ông lấy ngày 19-8-1945 là cột mốc tham gia Cách mạng. Trong những ngày đầu của cuộc kháng chiến rất gian khó và thiếu thốn ấy, ông làm các công việc: lấy vũ khí của địch, cất giấu máy móc quân sự, đi các địa phương tìm mua vũ khí cho cách mạng. Năm 1946, ông làm chính trị viên Đại đội vệ binh chiến khu II, thuộc khu bộ; cũng năm đó ông được cử đi học lớp bổ túc quân sự ở Tông, Sơn Tây (khóa một - Trường võ bị Trần Quốc Tuấn - sau là Trường sĩ quan lục quân 1 và hiện nay là Đại học Trần Quốc Tuấn) của Quân ủy Hội mở. Cuối xuân năm 1947, ông gia nhập đoàn quân Tây Tiến với cấp bậc Phó đoàn Vũ trang tuyên truyền Lào-Việt biên khu Tây Tiến, Đại đội trưởng Đại đội Vũ trang Trung đoàn 52, trưởng tiểu ban tuyên truyền Trung đoàn 52. Sau một thời gian làm nhiệm vụ phối hợp với bộ đội Pa-thét Lào bảo vệ biên giới Lào-Việt, ông cùng đơn vị trở lại Việt Nam. Ít lâu sau, Quang Dũng chuyển sang làm Trưởng đoàn Văn nghệ quân đội Liên khu III. Cho đến khi kết thúc cuộc kháng chiến chống Pháp, ông tham gia các công tác: giảng viên lớp bổ túc văn hóa cán bộ quân sự Bộ Tư lệnh quân khu III, biên tập viên trường Hoa ngữ của khu III, Cán bộ An dưỡng đường Trung đoàn 34, giảng dạy vạn vật và văn học thuộc Công đoàn giáo dục Đông Sơn Liên khu IV (Thanh Hóa).

Hòa bình lập lại, Quang Dũng làm biên tập viên báo Văn nghệ rồi biên tập viên Nhà xuất bản Văn học. Năm 1957, ông được kết nạp làm Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam.

Nhà thơ Quang Dũng nghỉ hưu năm 1978. Chưa được bao lâu, “máu giang hồ” nghệ sĩ đã lại thôi thúc, ông lên đường đi vào khu Kinh tế mới người Hà Nội ở Lâm Đồng - Đà Lạt và Tây Nguyên (năm 1981) với mong muốn sẽ có những bút ký sống động về sựđổi thay của vùng đất này. Ông đặc biệt quan tâm tới giống ngô lai Mexico cho năng suất cao. Cũng thời gian này, căn bệnh huyết áp cao và thấp khớp của ông tái phát. Sau bốn năm trở bệnh, nhà thơ Quang Dũng từ trần tại Hà Nội ngày 13-10-1988.

Quang Dũng đi nhiều, viết nhiều. Từ cuộc sống riêng đến tác phẩm của ông biểu hiện một cá tính, một phong cách nghệ, sĩ độc đáo. Ông làm thơ, viết văn xuôi, vẽ tranh, làm nhạc, trong lĩnh vực nào cũng có những thành tựu đáng kể. Nhiều tác phẩm của ông được dịch và xuất bản ở nước ngoài.

Với các thành tích trong kháng chiến chống Pháp, Quang Dũng được Nhà nước tặng thưởng: