Vật Lý Hiện Đại Giữa Đời Thường

Cuốn Vật lý hiện đại giữa đời thường là tập hợp nhiều bài viết phổ biến kiến thức khoa học của tác giả đã đăng tải trên các tờ Vật lý & Tuổi trẻ, Tạp chí Khoa học Tổ Quốc, Tạp chí Hoạt động Khoa học góp phần giải thích những ứng dụng của vật lý trong cuộc sống hằng ngày. Cuốn sách hơn 400 trang được chia làm 6 chương: Vật liệu đặc biệt, Phỏng sinh học, Tìm hiểu Trái đất và Mặt trăng, Hiển thị, Đồng hồ và đo thời gian, Kỹ thuật chụp ảnh và quay phim.

“Nói đến phổ biến khoa học tôi rất có ấn tượng với mội bài báo đăng ở tạp chí Scientific American số kỷ niệm Einstein và năm Vật lý quốc tế 2005, với nhan đề “Ở đâu cũng gặp Einstein”.

Đại ý bài báo cho biết đi một vòng quanh phố nhỏ, ta gặp Einstein ở cửa hàng tạp hóa bán bút trỏ laser vì ở chấm sáng nhỏ đỏ rực chiếu lên tường có bức xạ hưởng ứng, ý tưởng thiên tài của Einstein đưa ra năm 1917 mà nhờ đó sau này các nhà khoa học Liên Xô và Mỹ mới chế tạo được laser và đoạt giải Nobel Vật lý năm 1982. Ta gặp Einstein ở vườn hoa, nơi các em học sinh đang cầm máy ảnh số chụp ảnh kỷ niệm cho nhau vì ở cảm biến của máy ảnh số có hiệu ứng quang điện, công trình mà Einstein đoạt giải Nobel Vật lý năm 1921. Gần đến ngã rẽ, người lái xe nhìn bản đồ GPS đặt cạnh tay lái để tìm đường. Ở cái bản đồ to chỉ bằng bàn tay đó có cả thuyết tương đối rộng và thuyết tương đối hẹp của Einstein, lý thuyết mà có một thời báo chí nói rằng trên toàn thế giới may ra thì có mươi người hiểu được.

Qua cách diễn giải phân tích của tác giả bài báo, người đọc thấy rõ, hiểu được sâu sắc hơn những thứ thường gặp hằng ngày nhưng lâu nay vẫn thấy bí hiểm, nắm được cụ thể một số điểm chính của lý thuyết Einstein để có cơ sở tìm hiểu những ứng dụng khoa học khác.

Suy rộng ra thì hiện nay xung quanh ta, ở đâu cũng gặp Vật lý hiện đại. Tuy nhiên phải chú ý tìm hiểu thì mới thấy được Vật lý hiện đại đã thấm sâu, lan tỏa vào những ứng dụng khoa học đơn giản giữa đời thường.”

(Trích Lời nói đầu, Vật lý hiện đại giữa đời thường, Nguyễn Xuân Chánh, NXB Tri thức, 2012)

Lời nói đầu

Chương I: VẬT LIỆU ĐẶC BIỆT

1 Vật liệu xưa và nay

2 Siêu vật liệu - Vật liệu có chiết suất âm

3 Vật liệu auxetic vật liệu có hệ số Poisson âm

4 Vật liệu nhớ hình và siêu đàn hồi Nitinol

5 Vật liệu áp điện

6 Nam châm đất hiếm

7 Vật liệu siêu dẫn

8 Ống nano cacbon (carbon nanotube)

9 Graphen

10 Từ điện trở khổng lồ

11 Đất hiếm và công nghệ cao

12 Nguyên liệu chiến lược

Chương II: PHỎNG SINH HỌC

1 Học tập thiên nhiên

2 Từ lá sen đến bề mặt ghét nước, thích nước

3 Phỏng thể da cá mập để giảm ma sát

4 Bề mặt bôi trơn phỏng thể hoa của cây ăn thịt

5 Vật liệu ít ma sát theo kiểu cá cát

6 Chống phản xạ phỏng thể mắt bướm

7 Bám dính kiểu bàn chân thạch sùng

8 Tạo màu theo cấu trúc phỏng thể cánh bướm, lông công

9 Cảm biến phỏng thể côn trùng

10 Mũi và mũi điện tử

11 Từ quan sát cá bơi đến phát điện bằng dòng nước chảy

12 Phỏng thể côn trùng làm máy bay do thám tí hon

13 Học tập nhện sử dụng dê để làm tơ sợi

Chương III: TÌM HIỂU TRÁI ĐẤT VÀ MẶT TRĂNG

1 Vật lý và nguồn gốc Trái Đất - Mặt Trăng

2 Trái Đất

3 Động đất

4 Động đất do người tạo ra

5 Núi lửa

6 Sóng thần

7 Vật lý và bão

8 Suy giảm Ôzôn

9 Sự ấm lên toàn cầu và vấn đề thải khí Co2

10 Biến đổi khí hậu

11 Nhà vật lý Newton đã tìm hiểu về thủy triều ở Việt Nam

12 Nước trên Mặt Trăng

13 Năm mươi năm quan sát Trái Đất từ vũ trụ

14 Vệ tinh quan sát Trái Đất

15 Thang lên trời

16 Vật lý theo dõi đá quý trong lòng đất

17 Nhìn thấy được phóng xạ ở sâu trong lòng đất

18 Xung quanh vấn đề một tiểu hành tinh sẽ va chạm Trái Đất vào năm 2029 và 2036

19 Từ Trái Đất tìm hiểu sao Hỏa

Chương IV: HIỂN THỊ

1 Mở đầu

2 Vật lý và đôi mắt

3 Hiển thị bằng CRT

4 Hiển thị LCD

5 Hiển thị Plasma PDP (PLASMA DISPLAY PANEL)

6 Hiển thị phát xạ trường FED (FIELD EMISSION DISPLAY)

7 Hiển thị OLED

8 Hiển thị bằng DLP

9 Giấy mực điện tử

10 Hiển thị ba chiều

11 Hiển thị ảnh 3D

12 Hiển thị ảnh 3D bằng Holography

13 Hiển thị chuyển động

14 Màn hình cảm ứng

Chương V: ĐỒNG HỒ VÀ ĐO THỜI GIAN

1 Đồng hồ xưa và nay

2 Đồng hồ nguyên tử và giờ quốc tế

3 Đo thời gian kiểu lược tần số

4 Đo thời gian ở định vị theo vệ tinh

5 Đo thời gian ở khảo cổ

Chương VI: KỸ THUẬT CHỤP ẢNH QUAY PHIM

1 Lịch sử chụp ảnh

2 Máy ảnh

3 Chụp ảnh kỹ thuật số

4 Máy chụp ảnh

5 Cảm biến CCD

6 Cảm biến CMOS

7 Bộ lọc Bayer

8 Kỹ thuật lọc màu X3 và cảm biến Foveon

9 Máy quay kỹ thuật số loại 3 CCD

10 Bộ nhớ Flash

11 Chụp ảnh ở Việt Nam

Bảng tra cứu

Nguyễn Xuân Chánh sinh năm 1932 tại Phú Lễ, Quảng Điền, Thừa Thiên Huế, giảng dậy Vật lý ở Đại học Bách Khoa Hà Nội, Viện trưởng Viện Vật lý kỹ thuật. Ông là tác giả của nhiều sách chuyên đề về Vật lý chất rắn và sách phổ biến khoa học về Vật lý ứng dụng trong đời sống.